واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
313
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
شرح : دروازهء نجارى ( شايد بخارى ) ، دروازهء سمرقند ، دروازهء كش و دروازهء غوبدين . غوبدين نام قريهاى بوده در دو فرسخى نسف « 1 » . رود از ميان شهر جارى بوده . و بركرانهء آن ، نزديك « سرپل » كاخ امير برپا بوده است . مسجد جامع نزديك دروازهء غوبدين و مصلى نزديك دروازهء نجارى ( بخارى ؟ ) و بازارها بين كاخ و مسجد جامع قرار داشته « 2 » . در قلمرو شهر دو قريهء بزرگ به نام كسبه و بزده قرار داشته كه داراى مسجد جامع بودهاند . كسبه حتى بزرگتر از نسف بوده و در چهار فرسخى نسف بر سر يكى از راههائى كه به بخارا منتهى مىشده قرار داشته است .
--> ( 1 ) - در تأليف سمعانى چنين است ( نسخهء موزهء آسيائى ، ورق 311 ، چاپ مارگوليوس ، ذيل كلمهء « الغوبدينى » ؛ به گفتهء ياقوت ( « معجم » ، I I I ، 820 ) در يك فرسخى . در وقفنامه قرن شانزدهم ميلادى ( نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق b 78 ) از « غوبدين » بهعنوان يكى از « قراى علياى » نسف - محتملا در مشرق شهر - ياد شده است . ( 2 ) - ويرانههاى نخشب پيش از مغول اكنون شللوك ( يا به تلفظ قرقزان « شلدوك » ) ناميده مىشود ؛ رجوع شود به : زيمين ، « گزارش مختصرى دربارهء سفر بخارا » ، ص 103 و بعد ؛ لوگوفت ، « در كوهها و جلگههاى بخارا » ، ص 583 . ويرانهها در 16 ورستى شمال غربى شهر كنونى قرار دارد ( طبق اصلاحى كه زيمين در نسخهء خطى به عمل آورده چنين است . در نسخهء چاپى - در شمال شرق ذكر شده ) و مهدى خان ( « تاريخ نادرى » ، چاپ تهران ، ص 324 سال 1846 ميلادى 1262 هجرى ) و محمد وفا كرمينگى ( تحقه الخوانى ، ورق b 17 ) از آن ياد كردهاند . ويرانه - هاى قرشى كه مربوط به قرن 14 ميلادى مىباشد در جنوب شهر كنونى نزديك ايستگاه راهآهن قرار دارد و به نام ضحاك ماران موسوم است ، رجوع شود به زيمين ، « گزارش مختصرى دربارهء سفر بخارا » ؛ كاستانيه ، « اكتشافات باستانشناسى » ، ص 27 .